قائداعظم لائبریری وچ سولاں پراگے
مارکس دے کم دے پئے ہوئے نیں
اِک سیکنڈ ہینڈ کتاباں والے کول نیں چالِیہہ
ہُن ناں دُکان دا “نادر کُتب نایاب قدیمی” ہویا اے
پراگے وِکے تے کوئی نہیں
ورھے ہوئے نیں اوویں پیاں نوں
ہر ورھے مُل دُونا ہوئی جاندائے-
دو چِٹھیاں اج اِک پراگے وِچوں میں پڑھ لائبریریوں نِکلیاں
سَن اٹھاراں سو اٹھونجا وِچ کِسے اخبار نوں پائیاں،
حال اے چِین دی جنگ افیم دا
اٹھ صفیاں وِچ سَو ورھیاں دی ہوئی سُنائی اے
دَہ پیٹیاں اِیسٹ انڈیا کمپنی افِیم منگائی تُرکی توں
جا چِین دُوائی کر کے ویچی
وِیہاں ورھیاں مگروں کمپنی
وِچ بنگالے آپ افِیم لوائی
چِین پُرانی بادشاہی اے نویں علُوموں واندی
ڈکدی اے پئی کمپنی دیاں جہازاں نوں
“رعیت ساڈی پئی نشئی ہو مردی جے”
اعلان تھیا اے کمپنی ولوں
“کوئی جہاز افِیم چِین نہ لے کے جاسی ساڈا”
پیٹی دو ہزار تھئی اے وِیہاں ورھیاں اندر
ترِیہاں ورھیاں اندر چالِیہہ ہزار تھئی اے
انگریزی جہاز نوں ڈک پھولن تے
دو واریں جنگ سرکار انگریزی لڑیائے
کیوں کوئی روکے کاروبار دی حق حلال کمائی
گھر گھر سچ پیغام خُدائی مِشنریاں نے کھڑیائے-
لائبریریوں میں جِمکھانہ کرکٹ گراؤنڈ ول ٹُریاں
بنچ تے بہہ دو گھڑیاں
اپنی جوانی ویلے دے رنگیلے ٹسٹ پلیئر کھیڈدے ویکھاں
بھلے سمے جو راج دِلاں تے کر گئے
داڑِھیاں رکھ اخیر بہشتی سکور بورڈ تے چڑھ گئے،
داڑھی مارکس وی رکھی
کہ خبرے چھڈّی،
سُنیائے رنگیلا وی ہا
کیہڑے بہشت دی آس اوہنوں آہی
سوکھے جرمن گھر دا پلیا پڑھیا
جیہڑے مُلک وی وڑیا حاکماں کڈھیا پھڑ کے
اوڑک لندن اَڑیا
سُنیائے کَبّا وی ہا
کھیڈ نہ اپنی چھڈی
لِکھ لِکھ کاغذ کالے کردا
بُھکھ دے دُکھ دوزخ وِچ مریا-
ساڈی جوانی ویلے
اوہدی کوئی کتاب وی کِسے دُکان یا لائبریری وِچ ناہی
اِک پروفیسر دانش وَر کول سُنیا اِکو ای آہی
اوہ لُکدا پِھردا ہا
گھر اوہدے تے سُنیا چھاپہ پَین والا سی
کَوفی ہاؤس وِچ اِک بزرگ انجام رُوحانی
آئے گئے نوں کول بہا کے دسدے آہے
“مذہب کو افیون سمجھتا تھا وہ،
کیا پڑھو گے اسکو”
ایدھر اودھر کُھسر پُھسر توں ساڈے کنِیں پیا
جو ایتنا ای مارکس تے لِکھیائے
بھئی جیہڑا منافع اے مالک دا
ماری ہوئی دیہاڑی اے مزدور دی سچی پچُھو تے
ایہو ماری دیہاڑی منڈی لاوندی جے
جی سَودا تے سَودا جی بن وِکدائے جتھے
رَل کَھلے مزدور جدوں
اوہناں کُل جہانوں مالک راج مُکا دینائے
کوئی کِسے دی مِلکھ نہیں رہنی
جِیون سانجھا ہو وینائے
رُوح وِچ پئی تریڑ پُرانی مِل جانی اے-
پھیر اِک ویلا آیا
رُوسوں چِینوں آئیاں کتاباں مارکس دِیاں
دُکاناں لائبریریاں وِچوں نِکل کے
فُٹ پاتھاں تے ٹغے ٹوکری ہوئیاں
“مارکس نوں جیہنے پڑھنائے میرے ول آ جائے”
خواجہ صاحب دا سدّا عام ہا
شامیں مال روڈ تے اِک ہوٹل وِچ مجلس اوہناں لانی
نویں پُرانے سوجھوان لِکھیار وی آؤنے
شہر شہر وِچ خواجہ صاحب دِیاں مِلّاں آہیاں
کدیں کِتے ہڑتال وی ہونی
گولی شولی وی چل چُل جانی
مجلس وِچ کوئی فرق نہ آونا
چاء یا کوفی، جُوس یا سُوپ، ایگ یا چیز یا چِکن سینڈوِچ
یا جو اپنی صحت مطابق جیہڑا چاہے-
خواجہ صاحب دا سدّا سُن کے
ٹی ہاؤس دا چڑھدا شاعر میرا جماتی غَور غیُوری اِک دِن آہندائے
“میں تے ایگزِسٹانشلِسٹ ہاں
وجودی،
وحدت الوجودی سمجھ توں بھاویں
ہُن سارت1 وی ساڈا مارکسِسٹ پیا ہوندائے
ویلا چون دا آ گیائے
چُننا پَینائے ایکشن جیہنے جیون نوں مطلب دینائے”
غور غیوری
خواجہ صاحب دی کمپنی،
مشہوری سیکشن
پنجی ورھے کم کیتا ناں کمایا
پنشن لئی مشہوری کمپنی اپنی کھول کراچی آیا
“مارکس نوں جیہنے پڑھنائے میرے ول آ جائے”
اج اوہدا وی سدّا اے-
ایسٹ انڈیا کمپنی،
افِیم،
درد دوائی،
درد رعیت نوں شاہی دِتا
دوائی کمپنی بنوائی
آکھیا ہوسی رعیت
دسیاں وڈیاں دیاں
سدا کر کے افِیماں چٹیاں
درد کھلوندا نہیں
چٹ اصل افِیم ای ویکھو،
میں سوچدا کرکٹ گراؤنڈ ول جاناں
اٹھاراں سو ستونجا
گورنر لارنس
پھیر گورنر جنرل
لارنس گارڈن، باغِ جناح
اُنی سو سنتالی، اُناسی
لارنس ہال جمکھانہ قائداعظم لائبریری،
کرکٹ گراؤنڈ ول جاندا پُرانی کِکری کولوں لنگھناں ہمیشاں
باغ لگن توں پہلوں دی ایتھے کھڑی اے خبرے
اِک واری مینوں ہیٹھ حیران کھلوتا ویکھ کے
گھاہ تلوار چلاندا مالی مدھانا آہندائے
“اِکو ای اے اوہ کالی ایہہ کنڈیالی”
چھال تریڑاں
دوہر چَوہر وٹ کھاندی پوری2
چَھل رات دے ہڑھ دی
اپنے آپ نوں الفوں ب تے بیوں الف کراندی
اُپر چڑھدی جاوے
کدیں ایہدے اندروں مور کُوکدائے
پَیل پاڑ کے نِکلیا
کدیں دُھر دھرتیوں چھڈ خزانے اُٹھیا
کالا ناگ شُوکدائے
پر ایہہ اج کون اے ایہدی وِرلی چھاویں بیٹھی
مُونہہ لاکھے وِچوں پیلا جھاکے
سِر ککے وِچوں دَھولا
وِچ گُتھلی کُجھ پَر نیں سُوہے کُجھ ساوے کُجھ پیلے
اِک مُٹھ رنگیا نِیلا گھاہ اے
اِک مُٹھ کانے تِیلے
تِیلے کانے موڑ جوڑ کے
پوٹا پراں دا نپ تَرے رنگا
نِیلے گھاہ نال بنھ کَنِیاں تے لایائے، تِنُکّر تَن گئی اے،
تَرے نِکیاں نِکیاں ہور تِنُکراں پراں والیاں
جوڑ وڈی دے تھلّے نال پلمائیاں نیں
عجب ایہہ کار کرشمہ اُنگل پوٹے دا
ویکھ میں آہناں:
“پر تُساں آپ رنگائے نیں؟”
“آہو، اصلی رنگ تے اِکو جیہے نہیں ہوندے”،
کم لگی مینوں ویہندی کوئی نہیں
بِنا ویکھیوں جھٹ ٹھہر کے آہندی اے “بہہ جا”
ہَولی دِتی اپنے آپ نوں کہندی اے
“کھانا غریب دا مُشکل ہویائے”
“جدّی کم اے تہاڈا؟”
“نہیں،
قران پاک پڑھیاں نیں کُڑیاں
پڑدے دار گھراں وِچ کم پئیاں کردِیاں نیں”
“گھر کِتھے جے اپنا؟”
“دھرم پُرے”
“ایہہ بنایا کیہ جے؟”
“بچیاں لئی اے”
“اِک کِنّے دائے؟”
“دساں دا”
“کِنّے وِکے جے؟”
“اج بچے باغ نہیں آئے، گرمی ہو گئی اے”
میں دسّاں دے چار نوٹ دھر لاگے اُٹھیاں
نوٹاں نوں نہ مینوں ویہندی اے اوویں جوڑ بنھیندی
مُڑ مُڑ رُکناں
رُک رُک سُنناں
لگے پئی آہندی اے
“تینوں کیوں دسّاں گھر ساڈا کُل جہان اے
تھل تِھیا جو پہلوں
اجکل دھرم پُرے دے پُل تھلّے ہے
کیوں دسّاں کیوں پکّھی واس بُلیل بُھلائی
گل گھرہستن کرنی کِیکن آئی
کُڑیاں بیوٹی پارلراں وِچ کرن صفائی گئیاں
پیواں بھراواں لئی
گِھن آوسن کوئی پوڈر پُڑی وی
کیوں جانیں تُوں پَر کانے دی رنگ کہانی
کِیویں ہتھو ہتھ جُڑی تے دیسو دیس ٹُری
تے پاوندی آئی کیہڑے جوڑ تے کیہڑے تروڑ دی بات ایانی
سمجھ نہ جیہڑی سکن سیانے
تُوں ایہو جان کمان ہے شاہی
شیشہ شیش محل دا
یاں توِیت ہے گل دا”