فرید بھنڈار

جھاکی 1

[ہِیرا منڈی دا شاہی قِلعے والا پاسا، اَیراوتی دی کوٹھی- پِچھلے گھروں نِکل کے اَسِیاں پچاسِیاں دی کھیتو رانی آئی اے]

کھیتو رانی: نی سُندرو چَندرِئیے

ہائے ہائے لوہڑا

ایہہ تُوں کیہ پئی کرینی ایں

اَیراوتی: کیوں، بھابو کھیتو رانی

کیہی آخر میں آندی اے؟

کھیتو رانی: ناں اپنا سرل بزارِیا

کیوں وٹاء کے چَوڑا سَوڑا کیتا ای،

چُبھدی اے تینوں سُکھالی لہائی؟

اَیراوتی: بھابو پِچھے جیہے تہاڈا گھلیا اِک پڑھاکُو

گبھرُو آیا نا میرے ول

آہندا اے، پتہ اے تینوں

جِتھے تُوں بیٹھی ہوئی ایں

ایتھوں کدے راوی لنگھدی آہی

میں آکھیا، اوہ جیہڑا بُڈھا دریا پیر گھسِیٹ کے وگدا اے پیا، اوہدی گل تُوں پیا کرینا ایں باوُ؟

اکھے نہیں - پُوری بھر جوانیاں ماندی ساوی دی-

اوس ویلے ایہدا ناں ہا اَیراوتی،

اوہا ای سُنگڑ کے راوی ہویا ای

اوہ گیا تے بھابو مینوں جاپے میرا تے ناں ایہو اے ست پُشتیا- میں اوسے ویلے سد کے مامے مھندے نُوں آکھیا، ماما، میں اَیراوتی آں، ایہو ناں ہُن تُساں سرکارے درج کراونا اے، مامے آکھیا ہو گیا درج اَیراوتِیئے، تُوں خُش رہو- بس اوہو ناں میں نچنی گاونی آں ہُن، گھنی ترنگ اے ایہدے وِچ

کھیتو رانی: مطبل وی تے دس نا سانُوں ایہدا

اَیراوتی: نِشان، دَھج، سدا وگنی دا

کھیتو رانی: واہ واہ (نِرت پینتر)

چنگا نی اَیراوتِیئے

دینہہ ویلے بلدئیے بتیئے

کیہا چانن پئی کرینی ایں

چار چُفیرے

اَن وَٹِیئے اَن کَتِیئے

سِر میرے نِت چھتّی رہو

ایس عُمرے

پت لج پَتیئے ستیئے

واٹ سروور وتی رہو

اَیراوتی: چنگا بھابو

(کھیتو رانی ٹُر گئی اے- اَیراوتی نچدی اُپر چلی گئی اے)

جھاکی 2

[کھیتو رانی دا گھر- کھیتو رانی تے بِیُوری، دوئے ہانناں اسیاں دے دہاکے دِیاں، کِسے دا دِتا مٹھیائی دا تھال اگے پیا ہویا اے-]

بیُوری: ایہنوں پرے کرئیے ہُن

کھیتو رانی: (تھال چاء کے پرے دھریوس)

آہو، ڈپھن ایہنوں جیہناں نُوں مِٹھا چنبڑیا ہویائے

بیوری: من من دے ڈِھڈ اگے بدھے ہوئے نیں - پیر وی مساں ای پٹیندے نیں

کھیتو رانی: اوتنا ای جِتنے دا آڈر اُتوں آوے

بیوری: نویں توں نویں بیماری لبھ کے یورپ امریکہ توں، اپنے آپ نُوں لاوندے نیں - ایتھے ڈاکٹراں دی پلٹن کھلہاری ہوئی نیں - اِک نِچھ آوے تے اِک سپشلسٹ جاچدا اے- دُوجی آوے تے آہندا اے ہُن فلانے نُوں وکھاؤ- میرا کم تے مُک گیا-

فِیساں ودھائی آوندے نیں - جِتنا ڈاکٹر مہنگا، اوتنا ای مشاہُور

کھیتو رانی: اساں تے آپے ای ڈاکٹر تے آپ ای حکیم

بیوری: تے آپے ای پِیر فقیر وی- دوا دارو وی آپے ای کرینیاں تے تویت دھاگہ وی آپے

کھیتو رانی: نہ اسیں مِٹھا پہریا، نہ لُونا نہ پھکا- پتہ ای اے تینوں، میں کھیتو رانی نہیں کھیتو راہنی ساں، بھوئیں نُوں واہن بیجن دے رنگ رساون لئی- پر واریاں بدّھی ایسے کم وِچ جِیون جال کے وڈکے میرے ٹُر گئے- نہ گھر آپنا نہ باہر- نہ کم اپنا نہ اوہدا پھَل- ہانی میرا اِک سُکھالا، چروکنا شہر جا وسیا- اوڑک مینوں وی گِھن گیا نال تے اِتھاں دِتوس بہال

بیوری: میں وی اِنجے ای آئی آں ایتھے کھیتو- بھجے ترُٹّے دیہاڑی داراں دے گھر جائی- بھُکھاں کٹ کٹ ڈھیری ہوون لگی تاں ایتھے آ بیٹھی- مِٹھ گوگڑیاں دے بالکے ای ایتھے آوندے نیں - آپوں تے پرائی ویٹاں تے ای گُذران پئے کریندے نیں اوہ

کھیتو رانی: مِٹھ جتنی سنگھنی تِھیندی ونجے، اوتنی ای کُڑتن کیردی اے ایہناں دِیاں جیبھاں تے- اوہ کُڑتن ای چڑھدی اے ایہناں دیاں سِراں نُوں تے ہر ویلے کِسے نہ کِسے کِھچ کسّ وِچ بدّھے پئے سیاستاں کریندے نیں حکومت نُوں پکڑ وِچ رکھن کیتے

بیوری: پکڑ کیہی- حاکمی تے ہر دم تِلکدی رہندی اے ہتھوں

[بُوہا کُھلیا اے- اٹھاراں وِیہہ دِیاں دو کُڑیاں اندر آئیاں نیں - موڈھیاں تے بستے لمکائے ہوئے نیں]

کھیتو رانی: آؤ نی دِھیئے رمّو رانو، کیہ لیائیاں ہو

(سجے پاسے والی رمّو بستے وِچوں داڑھی کڈھ کے لا گِھندی اے تے کھبے داء والی رانو پُلسِیئے دی جیکٹ کڈھ کے پا لیندی اے-)

رمّو: مائیو، پتہ جے کِتھے بیٹھیاں ہوئیاں ہو

کھیتو رانی: (کھیال وِچ رلن دے پینترے نال) تہانُوں تے پتہ اے سرکار ایہہ ہیرا منڈی اے

رمّو: منڈی؟ ہُونہہ- (رانو ول ویکھدی اے- اوہ بستے وِچوں ہتھکڑی کڈھ کے کھیتو رانی ول پیر دھریندی اے-) نہیں اجے نہیں - (رانو ہتھکڑی بستے وِچ رکھ دیندی اے-) ہوش کراؤ ایہناں نُوں پہلاں

رانو: مائی ایہہ منڈی نہیں - حویلی اے سردار ہیرا سِنگھ صاحب دی- اوہ آپ تشریف لیائے نیں (رمّو سِر ہلیندی اے) تُہانُوں دسن

رمّو: (اوہ ہُن ہیرا سِنگھ اے) مائی صاحبہ میں مہاراجہ رنجیت سِنگھ دا درباری آں - گھنی واہل ہئی میڈے سِر تے

بیوری: واہل؟ بھوئیں واہندا آہیں؟

ہیرا سِنگھ: (ہس کے) بولی دیاں تے تُسیں جانو چنگیاں ہو- ایہہ تے تہاڈا بھانڈا ہویا، پکاون کھاون دا- واہل دا مطلب اے ذِمے واری

بیوری: تے کیہڑی کیہڑی واہل ولدے ولیندے آہے تُسیں سردار ہیرا سِیاں

ہیرا سِنگھ: دربار آرئیاں دا ہووے توڑے تُرکاں مُغلاں انگریزاں دا- لوڑاں اوہدیاں اِکو ای ہوندیاں نیں

بیوری: کاہدیاں

کھیتو رانی: بیورئیے ودھیا توں ودھیا کھانیاں پانیاں دیاں، ہور کاہدیاں

ہیرا سِنگھ: تے نال ودھیا توں ودھیا نڈھیاں دیاں

کھیتو رانی: اوہ تے لازمی ہوئیاں دربار دی سج واسطے باراں سِنگاریاں

ہیرا سِنگھ: آہو پر دربار دی لوڑ نِری سجاوٹی نہیں ہوندی، مائی صاحبہ

کھیتو رانی: کرو کرو اگے، اُنج سمجھ تے آوندی اے پئی

ہیرا سِنگھ: جتنی آئی اے اوہ وی دسی آؤ نا نالو نال

کھیتو رانی: جُفتی ہیرا سِیاں ہور کیہ- جُفتِیوں بِنا دربار دا تول گھٹ ویندا اے

ہیرا سِنگھ: ایہہ وی واہل ہئی مینڈی

بیوری: تے سوہنیا، کیہ برِیک بھیت پیا دھرینا ایں ہیرا منڈی وِچ تے حویلی ہیرا سِنگھ وِچ- جو تینڈی واہل سو ساڈی- ویکھ نا کیہ پیا پکدا اے ایتھے- گل سُرت پئی بندی اے تے چال نِرت……

کیوں کھیتو رانی چُپ کیوں کر گئی ایں

کھیتو رانی: بیورئیے، کیہ نہیں کرنا پیا سانُوں، بے سوادے جِیون نُوں سوادی رنگ مَل گاہکاں نُوں پرچاون لئی

بیوری: آہو، حاکم تے زوراوری نُوں ای جُفتی بنا ماندے نیں - سانُوں جُفتی نُوں زوراوری بنا کے ماننا پیا

کھیتو رانی: تے ایہو ای تے ڈھنگ اے ایس ویہارے رِزق کماون دا

بیوری: آہو جیوں جو پئیاں ہاں نیناں پراناں والیاں ہو کے تے ہُن جیون ہنڈاون دا آہر وی تے کرنا ای ہویا

کھیتو رانی: آہو، جِیون ولاون دا

(رمو تے تارو نے بستیاں چوں کڈھے بانے پہلوں بستیاں وِچ ای دھرے- ول اِکدُوجی نُوں جَپھ چُم کے بستے موڈھیوں لاہ مارے نیں زِویں تے

(کھیتو رانی تے بیوری اوہ چُلھے وِچ بلن دھر دِتے نیں)

رمّو: تُہاڈے ساہویں کھیال ایہہ کھیڈ کے سار سانُوں تھی گئی اے- بانے ویہاری وار دے پُوائے پاون دی لوڑ نہیں کوئی سانُوں نِوئیاں آئِیاں نُوں، وار نُوں کھیڈ چِتارن ویلے- تُساں سُجھا دِتا اے کُوڑ کرودھی پرِیت فریبی رُوپ ویہار دے دِتے اندر ساڈے ای پئے ہوئے نیں - سہج سُجھائے تروڑ اوہناں دے وی نال ای نیں - سینتر کرن نال ای ساہویں ہو وَیندے نیں