فرید بھنڈار

اِک سی تے اِک سی گاون والا

جیویں شہر چ کپڑے ویترن والا ہووے تے اوہنوں درزی آہندے نیں

جیہڑا کھڈی لائے جلاہیا ہوجاندائے

اَتے ویہی کھاتیاں والے شاہ سداوندے نیں

جیویں شہر دے وِچ امیر وزیر تے قاضی مفتی موچی نائی

گوٹے طِلّے والے دِل والے تے اکھاں والے

وکھو وکھ محلّے ول کے رہندے نیں

اِنجے ای اوہ سی گاون والا راگی محلّے رہندا سی

راگی ماں تے راگی پیو دا کلّم کلّا پُتر سی

ہر دم راگ پکاوندا سی تے ججماناں دے گاوندا سی

اوہدا وی اگّوں اِکو اِک سی پُتر

لوکاں آکھنا ایہنوں پڑھنے پادے کِتے سٹھ پنجاہ کماون جوگا ہو جاوے 

پر راگی آکھنا میاں جو وڈے کر گئے اوہو اساں وی کرنائے

ایہہ سانوں دات اے فقر دی

ساڈا وڈا فقر دا بال سی

کر پیراں والا ہویا تے فقر نے گنڈھڑی کھول کے ونجھلی ہتھ پھڑائی تے وِدیا کیتا

پئی ایہو وست فقیری بچڑا جیہڑی نہ تیری نہ میری

ایہدے بول جیون دی گُڑھتی جے "میں" نوں ساہ بناویں

گلی گلی وِچ رکھیں پھیرا رل مِل سمجھ سناویں

ایہو گندل زہر دی

جے آپنے آپ توں ڈر کے "میں" دی کُلّی پاویں

تے اندر بہہ کے کھاویں

ہونی ورت کے رہی

ساڈے پیو نوں اِک جنگل وِچ رات پئی

اوہنوں ہور نہ کُجھ وی سُجھیا تے اوہنے ونجھلی چھوہی

پئی رات وی لنگھ جائے

تے نالے واج کھڑاک دا ڈردا کوئی جنور مریلا اوہدے وَل نہ آوے

ایس شہر دا والی اوسے جنگل وِچ شکار نوں چڑھیا ہویا سی

اوہنے تنبوُ وِچ ٹھٹھمبردے نے جد ونجھلی دے بول سُنے

تے ساڈے پیو نوں سیپی کرکے رکھ لیا

اوس بتھیرے ترلے کِیتے پر کوئی پیش نہ گئی

جدوں فقر نوں خبر ہوئی

تے اوہنے چونڈھی سواہ دی تلی تے دھر کے پُھوک ماری تے آکھیا

ہُن کھاؤ کرماں دا کھٹیا ہو گئی گندل وِس دی

گیڑو سُکّا کھوہ سُرتال دا کدھرے ہاتھ نہیں جس دی

اگّوں پُھٹے پنیری اَکّ دی نہ منگے پانی

پئے رِڑکو نیلی رَتّ تے ویچو سَنے مدھانی

ہُن بھانویں نیچ کمین سدائیے بھانویں بُھکھیاں مرئیے

مینوں اذن نہیں ایہنوں پڑھنے پاون دا

کرنی رَبّ دی راگی اِک دِن ماندا پیا تے منجی جوگا ہوگیا

وِرتاں چُھٹ گئیاں گھر وِچ دانے مُک گئے

راگی مُنڈے پیو دی تھاں تے جانا

پر ہوراں گھراں دیاں وڈیاں راگیاں اُتوں پہنچ کے پھکڑی لا دینی

تے ایہنے کوڈیوں کھوٹا ہو کے ماں کول ڈُسکن بہہ جانا

ماں نے آکھنا

پُتر کوئی دن منگ کے گذارہ کر لے

وڈا ہو کے پیو دی تھاں سمھال لئیں

ایہہ گل سُن کے اوہنے چُپ کر جانا تے کئیں کئیں دِن کوئی گل نہ کرنی

جِس دِن راگی پورا ہویا تے گھر وِچ پُھوڑی وِچھ گئی

تے آنڈھ گوانڈھ نے جوگ بہاگ تے کانہڑے چھوہے

تے کھپّن دبّن کردے لوکی موت نوں بُھل گئے

پر راگی پیو دا کلّم کلّا راگی پُتر کدھرے نظر نہ آوے

رَولا پے گیا مُنڈا لبھو مُنڈا لبھو اوہ کِدھرے کُجھ کر نہ بیٹھے

مُنڈا راتیں چُپ چپیتا اندر وڑیا

ماں دِیاں ٹُومباں کڈھ کے شہروں نِکل گیا

تے اِک ہور شہر وَل ٹُرپیا

اوس شہر وِچ دُوروں دُوروں لوکی پڑھن نوں آوندے سَن

سَت سمندر پار وی اوہدا چرچا سی

پر اوس شہر دی ریت سی پئی جیہڑا پڑھن نوں آوے

آکے سَت سال لئی چِلّے بیٹھے

اوس شہر دِیاں چونکاں اندر اُچّے اُچّے کھمبے گڈ کے جھوٹے ٹنگے ہوندے سن

کاٹھ گھوڑیاں والے جُھوٹے

جیہڑا پڑھن نوں آوے اوہنوں سَت سال

رات نوں دِن تے دِن نوں رات بنا کے

کاٹھ دے گھوڑے کاٹھی پاکے جُھوٹے لینے پیندے سَن

ایڈے کرڑے چِلّے چوں کوئی وِرلا ای تَر کے آؤندا سی

تے جیہڑا ہف کے تھلّے آپئے

یا مُونہوں آکھ جاوے میں بُھلیا مینوں لاہ لئو تَھلّے

اوہنوں کن وِنّھ کے رہندی عمر لئی چاکر رکھ لیندے سن

وڈیاں گھراں وِچ اندر باہر دے کم کرن لئی

مُلکھ مُلکھ دے بادشاہ زادے

ترسیویں دے پُت جٹّاں دے

اوس شہر دِیاں گلیاں ہُونجھدے پھردے سن

گھروں پڑھن دے جَھس وِچ نِکلے 

ایتھے آن کے چائیں چائیں کاٹھ دے گھوڑے کاٹھی پائی

پر سال ای کٹ کے ترلے مارن لگ پئے

میں بُھلیا مینوں لاہ لئو تھلّے

تے اگلیاں لاہ کے وِنّھے کن تے کمّی لایا

تے جیہڑا کرماں والا کوئی چار ورھے ای لوہے ورگا جِیرا کرکے جُھوٹے اُپر ٹکیا

اوہنوں رہندے تِن ورھے دی سوکھے ہوگئے

ستّاں ورھیاں مگروں اوہنوں شہر دِیاں وڈ وڈیریاں اِک کمیٹی کرکے ویکھن آونا 

تے چلیوں کڈھ کے تیل دے وِچ نہالنا

تے تھوڑا تھوڑا کھان پین نوں دینا

تے رنگ برنگی وردی اوہدے پِنڈے اُتّے کس کے 

اوہنوں میل بنا کے وڈیاں گھراں دے وِچ پھراونا

کُجھ دن رونق میلے رہنے

تے پھیر اوس کرماں والے پڑھنے پینا

سَتے علم زمینی پانی، سَتے علم اسمانی پانی تے اٹھواں علم ربانی پانی

لئو اوہ بھاگیں بھریا راگی منڈا ورھیاں دا پینڈا دِناں چ مار کے شہر دے نیڑے پُجیا

شہروں باہر اِک کالے بُھورے والا بڈھا اوہنوں مِلیا

لمّی جیہی اوہدی داڑھی تے چن وانگوں چِٹا پِنڈا

اوس آکھیا پُتر مُڑ چل ایس شہر وِچ تیرے دُکھ دا دارُو کوئی نہیں

کاہنوں وڈیاں دی ریت گواونائیں

مُنڈے پُچھیا بابا جی مُڑ کِتھوں مِلسی دل دا دارُو

آپنے آپ نوں اِک واری لبھ کے ہُن کیہڑے کُھوہ وِچ پاواں

بڈھڑا آکھن لگا پِچھلے پیریں پرت جا بہتی مِین میکھ نہیں کڈھیدی

راگی مُنڈا آکھن لگا بابا میں کر پیر وڈھا نہیں سکدا

جے توں راہے پا نہیں سکدا تے جاندے نوں نہ موڑ

میں پیو دا مُردہ چھڈ کے ایتھے آیاں 

ہن میں پچھانہہ نہیں جانا

میرا ہتھ ہونی دی راس تے میری کنڈ نوں چھانٹے لاسدے

ہُن جا کے رہواں میں توڑ

بڈھڑا وا ورولا ہوکے اُڈ گیا

شہر دی کندھ دے ہیٹھاں

اِک حوراں جیہی زنانی اوہنوں سینت مار کے کول بلایا

تے آکھیا: کرماں ہاریا کدھر چلیائیں میں تینوں باغ بہشت دا سیل کرواں

تینوں اوہ پھل سارے پھیر کھواواں جیہڑے آدم حوّا بُھلنوں پہلاں کھادے

مُنڈے پُچھیا: توں اوتھے کِیہ ہُنّی ایں تے میں کِیہ اوتھے ہوساں

آکھن لگی: میں سبھ کُجھ ہاں تے کُجھ وی نہیں تے توں وی آپنا آپ بُھل ویسیں

راگی مُنڈا آکھن لگا: میں جد دیاں اکھاں کھولیاں اسیں ہوگئے اسیں ہوگئے اِک تھیں دو

میں پھولنے بھیت نویکلے ہُن پیراں بھار کھلو

ہُن اوہ میلے نہیں ہوونے جیہڑی ہونی سی گئی ہو

نہ آپنا آپ سیاندے پر اُتّوں لگ گئی لو

جنانی بدّل بن کے اُڈ گئی تے راگی مُنڈا شہر دے بوہیوں اندر لنگھ گیا

اندر لنگھ کے ویہندا کِیہ اے

نہ اسمان نہ سورج چند نہ تارے نہ دھرتی نہ رُکھ نہ وا دی واج

بس چار چوپھیرے گھوکر گھوکر اِکّو جیہی سواہری گھوکر

لوکیں چونک چونک وِچ ضد بضدی کاٹھ دے گھوڑے جھوٹن پئے 

کوئی سہجے کوئی تیز تیز

چُپ چپیتے کمیں لگے

شہر دے بُوہیوں اندر وار اِک وڈا سارا مگھ سی

مگھ اُتے لکھیا ہویا سی

جیہڑا آوے جو کُجھ اوہدے پلّے ہووے ایتھے پاوے

نہیں تے اگے جان دا حکم نہیں"

راگی مُنڈے ڈب جھاڑ کے جو کُجھ ہے سی مگھ دے مُونہہ وِچ پا دِتّا

اوس مگھ دے اندروں لوہے دا اِک ڈھول دو ڈگے تے وادھو بَھن کَٹ نکلیا

اوس ڈھول تے لکھیا ہویا سی

"جے کنّاں دے پڑدے پاٹ جان تے مارن والا آپ بھرے گا"

راگی مُنڈے نوں ڈھول ویکھ کے گھردے طبلے چیتے آگئے

اوہدی جیبھ تالو نال لگ گئی

پر اوہنے جھبدے ڈھول تے ڈگا ماریا

ڈھول تے وج کے پاٹ گیا پر کوئی کھڑاک نہ ہویا 

جیویں ڈگا ہوا وِچ وجّا ہووے

وِچوں اِک سپاہی وردی والا نکلیا تے مُنڈے نوں پھڑ کے شہر دے اندر لے گیا

اِک چونک وِچ جا کے سپاہی سینت نال آکھن لگا ایتھے بہہ جا

اجے تے جھوٹا ویہلا کوئی نہیں دو ورھے تُوں ہور اُڈیک پھیر تیرا نمبر آوے گا

رَبّ دی کرنی اجے سپاہی اوتھے ای سی 

تے اِک جھوٹے چوں بندہ تھلے ڈیہہ پیا

مُنڈے ڈب چوں بھن کَٹ کڈھ سپاہی دی مُٹھ نال مُٹھ ملائی

سپاہی سینت نال جھوٹا ڈکیا

تے سینت نال ای مُنڈے نوں اُتے چاڑھ کے ٹُر گیا

جھوٹا آپے چل پیا

پہلوں سہجے سہجے

پھیر تیز تیز پھیر ہور تیز پھیر ہور تیز

بس کِیہ مُنڈا کِیہ گھوڑا جھوٹا سارے اِک مِک ہو گئے

مُنڈے نوں بَھوں چڑھدے گئے بَھوں چڑھدے گئے

اوہنوں اِنج جاپے جیویں لوہے دا اِک گول کُھوہ میرے پیا دوالے گُھمدائے

کُھوہ دی ہاتھ نہیں کوئی

کھوہ گُھمدا گُھمدا اُپّر چڑھدا جاندائے

تے میں بھوانٹیاں کھاندا ہیٹھاں ہیٹھاں ڈُبدا جاناں

پھیر جاپے سبھ پانی پانی ہو چلیائے

کھوہ دا تھلّا آچلیائے تے اوتھے پانی پانی اے

نکّوں، کنّوں، مُونہوں، اکھّوں پانی میرے اندر وڑنائیں

تے بس پھیر ٹھنڈ پے جانی اے

پر کھوہ دا تھلّا ہووے تے پانی ہووے

کھوہ اُپّر اُپّر چڑھدا گیا اوہ ہیٹھاں ہیٹھاں ڈُبدا گیا

پر اوس جنے دے پُت وی نہ ای راساں ہتھوں چھڈیاں تے نہ ای مُونہوں کُویا

دِن تے رات تے اوس شہر وِچ اِکّو ای ہوندے سَن نا

چار ورھے جدوں گذر گئے

تے لوہے دا کھوہ آپے ای گل کے نال وجود دے اِک مِک ہو گیا

جیویں رنگ چڑھ جائے تے مہندی سُک کے لتھ جاندی اے

ہُن اوہنوں آل دوالے دُوجے جھوٹیاں والے دِسّن لگے

اوہنے ویکھیا سارے اوس کولوں تیز پئے وگدے نیں

اوہنے کھا کے کھار بھوایا جھوٹا

ہورناں وی ضد بضدی جھوٹے چھڈے 

اِک اِک کرکے پکیاں گوہلاں ونگر سارے کِردے گئے اک راگی منڈا رہ گیا کلّا

رہندے تِن ورھے پھیر آپے سوکھے لنگھ گئے

ست ورھے جدوں پورے ہوگئے 

تے جھوٹے ہیٹھاں شہر دے وڈ وڈیرے آکمیٹی کرکے کٹھے ہوئے 

اوہناں مُنڈے نوں چلیوں کڈھیا کڈھ کے تیل دے وِچ نہایا

تے تھوڑا تھوڑا کھان پین نوں دِتّو نیں

وت رنگ برنگی وردی اوہدے پِنڈے اُتّے کس کے 

اوہنوں شہر دے وڈے چونک دے وِچ اتاریا

اوتھے سبھناں اوہنوں وارو وار سلاہیا تے مُڑ اوہنوں شہر دے مُلّاں اگے پڑھنے پایا

بڑی کرڑی پڑھائی سی مُلّاں ہوراں دی

پر راگی مُنڈا اِک واری بیٹھا تے اُٹھیا تد جے سَتّے علم زمینی پانی 

ستّے علم اسمانی پانی تے اٹھواں علم ربانی پانی 

جیہڑا اک واری ایڈا چِلّا کٹ لئے اوہنوں بھلا پڑھائی کِیہ آکھے

دساں ورھیاں مگروں شہر دِیاں وڈیاں کونسل کیتی

مُلّاں ہوریں اُٹھے اوہناں چھپیا ہویا کاغذاِک کڈھیا

جیہڑا ایہو جیہیاں دِہاراں اُتے پڑھ کے سُنایا جاندا سی

والا قدر وڈیریو

معزز موہریو

ججمانو مہربانو

حاضر غیر حاضر سبھ نوں علم دے ایس بھنڈار ولّوں

ہزاراں ورھے قدیم روایت ولّوں

شہر ولّوں ایس ادنیٰ غلام ولّوں دِلی درجہ بدرجہ سلام پہنچے 

دائم دین رہوے غارت غیر ہووے

برکت روحاں دی طاقتاں آپ دِیاں کوشش فکر کُجھ ایس حقیردائے

اوس شاگرد کامل نوں ایہہ پیش کردائے 

دِن نوں رات تے رات نوں دِن کرکے جیہنے علم دِیاں منزلاں ماریاں نیں

ایہدی فکر دِیاں کائنات توں باہر اڈاریاں نیں

لازوال شہرت بے مثال طاقت چونہہ پاسیوں ایہدی فصیل ہے جی 

ڈونگھا دین دا کھال فصیل ہیٹھاں

خوف چنتا تے ہرکھ سبھ رہن کجّے

جیہڑی چیز نوں چاہوے تے ہتھ پاوے مثل کاٹھ دے گھوڑے دی پھیر لوے

اِکل ونج اداسیاں دُکھ جھورے سدا رہن رکاب دے ہیٹھ نپّے

ایہنوں کُھل ای کُھل ہے ہر پاسے

ایہہ شاگرد کامل کرو مہر تے کرم دے نال شامل ایس شہر دی تیجی فہرست اندر

دست خاص نال سند عطا ہووے

ایس تقریر دے مگروں کئیں دن تاوڑیاں وجدیاں رہیاں 

ہر گھر وِچوں سدّے آئے کئیں دن رونق میلے رہے 

جگ تے خبراں دُھم گئیاں

راگی مُنڈے دے آپنے شہر وی چرچا ہویا

شہر والیاں رل کے چِٹھیاں پائیاں پئی یار سجن ہُن موڑ مہاراں تے آ وطن

جوڑو مجلساں کرو آباد دارے

سبھے کوجھ کدورتاں دور ہوون

باراں ورھیاں دی ڈُبی کوئی آن تارے

لاؤ آکے کوئی اجیہی لگن

مِلن بانگاں تے نیون جہان سارے

اوہو رُعب تے داب تے رنگ روغن"

جس ویلے اوہدے آون دی دس پئی سبھ گھراں چوں ماواں کُڑیاں گھلیاں،

 پئی جاؤ نی آکھو

ماسی تینوں ودھائیاں

جنے جنانیاں نہا دھو کے ستھرے کپڑے پا کے کوٹھیاں اُتے چڑھ گئے

شہر دا والی ننگے پیریں ٹُردا اوہنوں لین نوں اگّے ہویا تے اگّے کھوہ سی

گُنی آکھیا ساڈا ہتھ پھڑ وِچ نہ ڈھے پئیں

بس ہتھ پھڑن دی دیر سی اوہنوں بھوں جیہے چڑھ گئے

ہور وی جیہنے گُنی دے نال مصافحہ کیتا

اوہنوں بھوں جیہے چڑھدے گئے

جیہنوں چڑھ گئے اوہنے جیہنوں اگوں چھوہیا اوہنوں چڑھ گئے

چُونڈی دھپھا مِلدا گیاتے کردیاں کردیاں سارے شہر دے لوکیں

بُھونڈاں ونگر اِک دُوجے نوں ٹکراں مارن لگ پئے

شہر وِچ آتڑپھاٹ پیا

لاگدیاں پنڈاں والیاں سُنیا اوہ وی جیاجنت نوں لے کے

 "مینڈا پیر سچا تے میں جھوٹھی آں" گاوندے شہر نوں آگئے

لوکاں گھراں دے کڑیاں بالے بُوہے تاکیاں پٹ کے بالن کرلیا

راگی محلے والیاں طبلے تار سرنگیاں دُھر اندراں چوں کڈھ کے

وچ بزار دے دھر کے ساڑے

سوہنے چڑھ کے منارے آکھیا: صبر کرو بس صبر کرو، کایا بدل دیاں گے

سارے دلدر دور کراں گے اِک اِک جی دے

لئو جی مرشد کامل ہتھیں فیتہ کٹ کے شہر دے دونہہ چونکاں وِچ

کاٹھ گھوڑیاں والے جھوٹے چالو کیتے اِک زنانہ اِک مردانہ

شہر دی ساری وسّوں نوں جیہڑے دس ورھیاں لئی کافی سن

گھر گھر خوشیاں ہوئیاں جُھوٹے لگ گئے آہا جِیا جھوٹے لگ گئے

ہر کوئی ایہو آکھے "ہُن سارے دلدّر دُور ہوون گے میرے"

پر جُھوٹے اُتے واری مہنگی کوئی کھوہے کوئی منگے پِنّے

ہر کوئی ایہو آکھے

"جیہنے جُھوٹا نہ جُھوٹیا اوہدا مردہ کِسے نہیں ڈھونا"

پر جی رَبّ اوہناں تے راضی

جیہناں نیک کمائیاں جوڑ جوڑ کے فیس جُھوٹے دی تاری

واری سر جیہڑے اگے ہوئے عقبت تنہاں سواری