فرید بھنڈار

دُوجا انگ

تھاں  -جنگل وِچ اِک ٹِبّہ

ویلا   -   سویر

گِدڑ:  ایہو جیہی عزت تے کدی کدار ای لبھدی اے- پر علم سارِیاں طاقتاں دی نِینہہ اے- میں آپنا علم ونڈ چھڈاں؟ مینوں عقل کوئی ڈِگی تے نہیں سی لبھی- میں ایہدے لئی جان ماری اے- قدرت ولوں مینوں کیہ مِلیا سی- قدرت تے سِدھی سادی تے بے پرواہ اے- جگ تے جیون لئی، کُجھ بن کے جیون لئی بندے نوں تانگھ دی اگ بھکھاونی پیندی اے- اوکڑاں جرنیاں پیندیاں نیں - مُتکّے سہیڑکے مت سکھنی پیندی اے- بڑا مارُو پینڈا اے- پر ہور کوئی راہ نہیں - روح نوں ماریوں باجھ ایہدی رَت چوائیوں باجھ کوئی چارہ نہیں - گھڑیالن وچاری نیک، ایماندار تے سچیت جاپدی اے- گھڑیال ایہدا اُکا ہڈ حرام- نہ کِسے نوں مِلدا اے نہ گِلدا اے- حیران آں میں، عورت ذات ہو کے حیاتی دے شوہ وِچ ٹُبی مارن تے تُلی بیٹھی اے- بندہ آکھے بئی جا دریا تے جا کے دُھپاں سیک تارِیاں لا تے مچھیاں نِگل، بھاویں بندے نِگل- جو مرضی آ کر- دُنیا دے بھیت کیوں کھوجن بہہ گئی ایں - پر ایہنوں چڑھ چکی اے وِس- ایہنوں وج گیا اے بان- ہُن نیندر ارام ایہدے نیڑے نہیں لگدے- ایہنوں گیان دی بُھکھ اے- جانن لوڑدی اے کھول کے پھرول کے- ایہدے دِل وِچ کئیں سوال نیں تے ایہہ اوہناں دے جواب منگدی اے پر جواب کِتھوں مِلے- اسیں اجاڑ وِچ پئے وسنے آں - اسمان کیہ پِھکا چند تے بلدے تارے کیہ، کِسے کول ساڈے جوگی ویہل نہیں - اسیں پچھڑے، راہ ہارے تے وِسرے لوک آں - اسیں ہنیرے دی اولاد آں - کیہڑا چانن سانوں جھلسی- سانوں چانن دی آس کرن دا حق وی ہے اے؟

(گھڑیالن آؤندی اے)

مائی:  شُکر اے ویلے سِر ای اپڑ پئی آں میں - آدمی میرا سُتا پیا سی- جیون نال اوہنوں کوئی شوق نہیں - ڈر آن لگدا اے مینوں تے اوہدے حال ولوں - بس سارا دن لما پیا رہندا اے تے خالی اسمان ول تکی جاندا اے- جے اوہنوں پتہ لگ جائے بئی میں مُنڈیاں نوں پڑھنے پاؤن لگی آں تے مینوں مار ای سٹے-

گِدڑ:  گھر دا سُکھ نہ وران کر ایویں - مُنڈیاں دی پڑھائی پِچھے آپنا آپ کیوں گواون لگی ایں؟

مائی:  میں تے دِل نال پک کر لیا اے- ہُن جو ہووے سو ہووے- کل مینوں پتہ لگ گیا اے پئی عِلموں باجھ بندہ لکڑ دی مُڈھی اے بس ہور کُجھ نہیں -

گِدڑ:  تینوں پتہ اے رُکھاں وِچ وی جان ہوندی اے؟

مائی:  آہو- پر ایہہ نہیں پتہ کیویں پیندی اے جان اوہناں وِچ- خبرے مینوں کدیں وی نہیں ایہہ گلاں سمجھ وِچ آؤنیاں - آپنی تے میں حیاتی روڑھ چھڈی اے پر اگوں نہیں ایہہ ہون دینا میں - توں پڑھاسیں اوہناں نوں - نیک سُگھڑ تے خدا خوف بناسیں - تیرا ناں روشن کریسن اوہ-

گِدڑ:  مینوں کِسے دے دِتے ناں دی لوڑ نہیں - پر تیرا جذبہ ویکھ کے میں سوچیا اے بئی تھوڑا جیہا وقت لا ای دیئے تیریاں بالاں تے-

مائی:  میرے بھاگ نیں - میں سد لواں اوہناں نوں اندر-

گِدڑ:  آہو- سد لے-

مائی:  میں اوہناں دے لاڈ دے ناں ای سدنی آں - ویکھیں کِڈے معصوم نیں میرے لال- اُٹھن بہن نہیں بُہتا جاندے، توں معاف کر چھڈیں نیں - ہولی ہولی آپے سِکھ جاسن…… (تاؤڑی مار کے)…… تاجا- ماجا- ساجا- باجا!

(آؤندے نیں - آپنے راکھویں جوڑے پائی- دھوتی تے کُڑتا- سٹیج ولے مونہہ تے اِک دُوجے دا ہتھ پھڑ کے کھلوندے نیں - اُستاد نوں، ماں نوں تے ویکھن ہاراں نوں سلام کردے نیں)-

گِدڑ:  ہوں - واہ- چوکھے سارے نیں -

مائی:  اجے ہور وی نیں ……(تاؤڑی مار کے)…… جاکُو- باکُو- ماکُو!

(آؤندے نیں - اوہو لباس- سلام کردے نیں - باکُو بُھنجے لما پین دی کردا اے)

گِدڑ:  میرے لئی بڑی عزت اے جی- باکُو دی جاپدا اے اجے نِیندر ای نہیں کُھلی- ایڈی سویلے کیوں تکلیف دِتی ایہناں نوں -

مائی: سبھ سمجھاں آ جاسن تیرے کول رہ کے گِدڑ سائیں - بس ہُن تیرے حوالے- اِک گل ای- میں ماں آں - کدیں کدائیں مینوں آؤنا ای پینا اے ایہناں نوں ویکھن لئی- توں غصہ نہ کیتا کریں ایس گل دا- بس میں گھڑی دی گھڑی آئی تے کھلوتی کھلوتی پیار دے گئی ایہناں نوں - ہُن میں چلنی آں - بُڈھے میرے نے ہال ہال پائی ہونی اے مگروں -

گِدڑ:  توں بے فکر ہو کے چھڈ جا ایہناں نوں ایتھے- میرا وعدہ اے بئی میں ایہناں نوں عزت دار، سوجھوان تے عِلم دار بندے بناوساں - ایہناں دی نسل دا تے پتہ ای اے مینوں پر ایس گل دا کوئی خیال نہیں کرنا میں - پوری توجہ نال پڑھاساں - میرے تجربے توں ایہہ پوری طرحاں فائدہ اُٹھاسن- توں بے شک آجاویں کریں کدیں کدائیں تے آ کے فرق ویکھیں - جے تینوں لگے بئی گل نہیں بنی تے بے شک کِسے ہور مشہور اُستاد اگے پا دیویں -

مائی:  مینوں بھروسہ اے تیرے تے بڑا- چنگا پُتر چلی آں - بس اج توں چیتا رکھیو ایہو تہاڈا پیر جے، تہاڈا وسیلہ- تساں کُسکنا نہیں جے نہ سِر چُکنا جے ایہدے اگے- ایس توں اُتے ہور کچہری نہیں تہاڈے لئی کوئی- پِیر دِلاں دے بھیت وی جاندا اے- ایہدی عزت کریو- رب کِسے دِن نوں تہانوں وی عزتاں دیسی-

(ماں پرت کے سٹیجوں نکل جاندی اے- باکُو مگر لگ جاندا اے- سارے ویکھدے رہندے نیں - دونویں پرت آؤندے نیں)

باکُو میریا شیطان پُترا- ایتھے ای رہو پُتر ایتھے ای- جیویں -

(مسکراوندی باہر ٹُر جاندی اے)

گِدڑ:  پُترو! میں قول دِتا اے تہاڈے ولوں - مینوں آس اے تہاڈا مستقبل روشن ہوسی- میریاں گلاں دھیان نال سُنسو تے فائدے وِچ رہسو- اسیں ہُن سمجھو سارے اِکو گھر دے جی آں - ذرا مینوں دُونی دا پہاڑا تے سُناؤ شاوا-

(سارے بال چند بنا کے ساہمنے کھلو جاندے نیں تے اِک اِک انکڑا  بُلاؤندے نیں)

تاجا: دو دُونی چار

ساجا: تِن دونی چھے

(ستواں بال ستو دونی چوداں آکھ کے پہاڑا مکاؤندا اے)

گِدڑ:  (تاؤڑی مار کے)…… میں بڑا خوش آں بئی- سمجھدار بچے او تسیں - باقی پہاڑا پورا کرن لئی تھوڑی جیہی محنت ہور کرنی پوسی- ہو جاسی- کجھ وقت لگسی ہور اجے- ستویں بال تے دُنیا مُک تے نہیں جاندی- ہلا بئی تاجیا توں دس کھاں تیرا ناں کیہنے رکھیا سی تے کیوں رکھیا سی-

تاجا:  میرا پیو مینوں تاجا سددا اے- مینوں پتہ نہیں کیوں -

گِدڑ:  تیرے ناں دا تیرے نال، جو کُجھ توں ہیں اوہدے نال کیہ تعلق اے-

تاجا:  میری ماں رکھیا سی میرا ناں - مینوں نہیں پتہ مطبل کیہ اے ایہدا- مینوں چنگا نہیں لگدا-

گِدڑ:  مطلب ایہہ ہویا بئی ماپیاں نے کوئی سوچ سمجھ کے ناں نہیں رکھے تہاڈے- چلو کوئی نہیں - تہاڈی حیاتی تہاڈا ناں تہاڈیاں عملاں نال ای بنسی- جدوں اسیں کدیں روں وِچ آئے تے اسیں تہاڈے قدرت دِیاں بنائیاں شیواں والے ناں دھر دیسائیں - کدو، آڑو یا کوئی سبزی کوئی پھل- اچھا دسو دُنیا کیہنے بنائی سی؟

تاجا:  اسماناں تے اِک رب رہندا اے اوہنے- اوہ دُور رہندا اے ساریاں کولوں -

گِدڑ:  کِنا کُو دُور تے کیوں؟

جاکُو:  کروڑاں کوہ دُور- اوہنوں کوئی چنگا نہیں لگدا ایس کر کے-

تاجا:  ایہہ نہیں ٹھیک- لا لے شرطاں -

ماجا:  جے اوہنوں چنگا نہیں کوئی لگدا تے پھیر اوہنے دُنیا کاہنوں بنائی سی-

گِدڑ:  خواہ مخواہ- فقرے دے اخیر وِچ ”خواہ مخواہ“ لفظ لا دیندوں تے فقرے وِچ زور آ جاندا-

ماجا:  آہو جی- پھیر دنیا ایویں بنائی ساسو خواہ مخواہ-

گِدڑ:  بئی جے اِکدوجے دے بہتا کول ہو کے رہن لگ پئیے تے دور والا جیہڑا جادو ہوندا اے نا اوہ کوئی نہیں رہندا، سبھ پھوک ہو جاندا اے- ایسے کر کے رب وی دور ہو بیٹھا-

جاکُو:  اوہ نہیں جی پہلوں بنا بیٹھا سی تے پھیر دل نہیں وجّا دُنیا تے- ہور کوئی گل نہیں -

گِدڑ:  نہیں بئی- ایہہ گل نہیں نا پھیر- باکُو سُتا پیا ایں توں وی- توں تے سُتا پیا ایں - توں ٹُر جا ماں کول- ایڈیاں علم دِیاں گلاں پئے کرنے آںاسیں تے ایہنوں خیال ای نہیں -

باکُو:  اِک مینوں نیندر آئی ہوئی اے- دُوجے مینوں تہاڈیاں گلاں چنگیاں نہیں لگدیاں - میں ماں کول جانا چاہوناں -

تاجا:  ادب نال بول اوئے- چیتا ای ماں کیہ آکھ کے گئی اُو جان لگیاں -

گِدڑ:  تینوں میرا کوئی لحاظ نہیں؟

باکُو:  نہیں - میں دریا دے کنڈھے تے جا کے یاراں نال کھیڈنا چاہوناں …… اسیں مچھیاں کھاسائیں تے دُھپاں سیکسائیں - میں ماں کول جانا اے-

ماجا:  اسیں رب دی گل پئے کردے ساں جیہڑا دُور وسدا اے- اسیں ڈُونگھے بھیت پھولن دی کوشش پئے کرنے آں -

باکُو:  مینوں نہیں پتہ رب کون اے تے کون نہیں - کِنی دُور وسدا اے تے وسدا کیوں اے- میری ماں نیڑے رہندی اے میں اوہدے کول جانا اے-

گِدڑ:  تینوں پتہ اے حیاتی دا مطلب کیہ اے- اجے ہور جانن دی سوچن دی لوڑ اے سانوں بہت-

باکُو:  میں کجھ نہیں جاننا چاہوندا-

گِدڑ:  بس بئی میں ایہنوں ایہدی ماں کول چھڈ ای آوناں - تسیں گل بات جاری رکھو ایہہ ساڈے وِچ بہن دے لائق نہیں - ایہدا خیال اے بئی حیاتی بے معنی چیز اے- بے معنی چیزاں نال میرا گذارا نہیں ہو سکدا- آپے ماں ایہدی سانبھسی- ایہو جیہے جھلے نال کیہڑا سِر کھپاوے-

 (جھپٹ کے باکُو نوں پھڑ لیندا اے- اوہ تربک  جاندا اے)

چل اوے جھلیا تینوں میں دریا تے چھڈ آواں - اوتھے خوش رہیں توں آپنے بے مطلب سُکھ وِچ-

(جاندا اے)

تاجا:  بھاویں باکُو ساڈے باجھوں اودر ای جاوے-

ساجا:  اوہنے کدیں کِسے دی پرواہ نہیں رکھی-

باجا:  اوہ ماں دا پُتر اے- اوہدے ای کُچھڑ چڑھیا رہنا اے اوہنے ساری عمر-

جاکُو:  استاد جی نے ایویں سختی کیتی اے اوہدے نال-

تاجا:  اوہدے نال ہونی ایہو چاہیدی سی-

ساجا:  پر یار ایہہ سوال تے اسیں ساری عمر نہیں سُنے کدے-

باجا:  گِدڑ سائیں نوں جواب نہیں سی چاہیدا اوہ تے ساڈا شوق پیا ویکھدا سی کِنا کُو اے-

ساجا:  سچی پُچھو تے میرا تے ایتھے ساہ گُھٹن ڈیہہ پیا جے- اِنجے ای ہوندی رہی نا تے میں پُھٹ جانا اے کِسے دن-

باجا:  اوس توں پہلاں ای گِدڑ سائیں تینوں دریا تے لے جانا ایں دھرو کے-

ماکو:  میں وی دریا تے جانا اے-

باجا:  کیوں اوئے؟

ماکو:  مینوں نہیں چنگا لگدا ایہہ استاد-

تاجا:  ان پڑھ دا ان پڑھ رہسیں -

ماکو:  کوئی گل نہیں -

ساجا:  ماں مار سٹسی تینوں -

ماکو:  میں پیو کول ٹُر جاواں گا-

ماجا:  پھیر پیو مار سٹسی آ-

جاکُو:  ساڈی جان کیوں لؤو نیں سارے-

ساجا:  استاد ای جواب دے سکدا اے ایس گل دا-

(گِدڑ آ جاندا اے)

تاجا:  ماں نے کیہ آکھیا؟

گِدڑ:  اوہ تہانوں پتہ اے دریا دا رستہ کیہو جیہا اے- کنڈے ای کنڈے- مساں مر کے میں اپڑیاں اوتھے تے اگے اوہ پئی وساکھی مناؤندی سی جھلیاں دی ہیڑ نال- میں اوہنوں اِک پاسے کھڑ کے ساری گل سمجھائی- پر زنانی دا ہٹھ بُرا- نہیں ای منی- آکھے توں لے جا ایہنوں - ایہہ آپے وقت نال سمجھدار ہو جاسی- میں آکھیا میں ایہدی لاپرواہی نہیں برداشت کر سکدا- پر جی اوہ نہ ای منی- آکھے مُنڈا بڑا گُنی اے- اخیر مینوں پھیر اوہنوں چُک کے ایڈا پینڈا کرنا پیا-

ماجا:  ہُن کتھے اے اوہ- اوہ وی من گیا اے-

ساجا:  میں تے نہیں چاہوندا، اوہ آوے ایتھے مُڑ کے- اوہ دماغ دا ڈِھلا اے-

جاکُو:  ماں نوں چاہیدا سی اوہنوں اوتھے رکھ لیندی- ایہہ تے ظلم اے نا اوہدے تے-

گِدڑ:  تہاڈا کیہ خیال اے کاکا! باجا، ماکو، تسیں نہیں بولے- 

باجا، ماکو: تسیں جو آکھو سچ اے-

گِدڑ:  میں اوہنوں بہشت ول ٹور چھڈیا اے- ہُن اوہنوں پتہ لگ ویسی رب کِتھے اے-

سارے: (تاؤڑی)

گِدڑ:  مہربانی بئی تہاڈی-

تاجا:  تسیں اوہنوں کروڑاں کوہ دُور کیویں گھل چھڈیا اینی چھیتی؟

ماجا:  اوتھے ہمیش سُکھ اے- اوہنوں مچھیاں ڈھیر سارِیاں تے ہانی وی لبھ جاسن کھیڈن لئی بتھیرے-

گِدڑ:  تسیں آپنے استاد تے بھروسہ رکھو- ایہدے کول بڑیاں کراماتاں نیں -

جاکُو:  سانوں پورا یقین اے جی- ایہہ ہو سکدا اے-

گِدڑ:  پُتر وقت ای دسیسی بئی اسیں کیہ آں تے اسیں کیتا کیہ اے تے کیہ کر سکدے ساں اسیں اِک دوجے لئی- افسوس کاہدا- ہر کم وِچ حد آ جاندی اے- جسم دی حد- دین دی حد- میں تے آپنا فرض پورا کرنا اے جِنا میرے کولوں امید کیتی جاندی اے-

(سارے بال وارو واری استاد اگے جاندے نیں - اوہ ڈاہڈے پیار نال اوہناں دے سِراں تے ہتھ پھیردا اے- بال استاد دوالے گھیرا گھت کھلوندے نیں تے جاکُو وکھرا کھلوتا بولدا اے)

جاکُو:  دھن توں مائے ساڈیئے- دھن توں گُرو اساڈیا- دھن ایہہ جنگل جِتھے سانوں آپنی عقل ودھاون دا موقع لبھا، جِتھے اجے وی ایڈیاں ایڈیاں مشہور ہستیاں پئیاں ہوئیاں نیں - اسیں آپنے استاد دا حُکم منیا کریسائیں - ساڈی ماں نوں جیہڑا قول ایہنے دِتا اے سانوں یاد اے- جنوراں دیا مالکا- اِک دوجے نوں نیک تے ادب لائق بناون وِچ ساڈی امداد کر-

(سارے آمین آکھدے نیں تے سِر نِیواں کر کے کھلوتے رہندے نیں - گِدڑ پُورے شان نال سٹیجوں باہر ٹُر جاندا اے- ایانے اُنجے ای کھلوتے رہندے نیں تے پڑدہ پے جاندا اے)