فرید بھنڈار

پہلی جھاکی

(اجودھنوں باہر اِک دوراہا- نظام تے حبیب دو جوان فرید دے ڈیریوں دِلی پئے پرتدے نیں- اِک 

رُکھ ہیٹھ کھلوتے دِلی دی سواری اُڈِیکدے نیں پئے)

حبیب: کِنّا ای ویلا ہو گیائے- سواری پتہ نہیں آونی وی اے کہ کوئی نہ-

نظام: آ جاسی-

حبیب: ہنیری چڑھدی اے پئی- دینہہ وی چھیتی ڈُب جانائے- مُڑ چلنے آں شیخ دے ڈیرے-

نظام: حُکم ہو گیائے اوتھوں- ہُن دِلی ای جانائے- واپسی کوئی نہیں-

(اچیتی پنج گُھڑسوار آئے نیں نیزے برچھے چائی)

حبیب: ڈکیت!

نظام: جے میڈی لوئی لے گئے تاں کِتھے جاساں میں-

(گھیر گھتیائے ڈکیتاں- اِک اگیرے ہو کے گل کریندا اے-)

ڈکیت: (ہس کے) کیویں کنبدے نیں پئے- تہاڈے کول تے ہے ای کُجھ نہیں سانوں دین جوگا- ہا لوئی کیہ کرنی او- ٹھنڈ پئی لگدی آ اَسُو وچ- مراثی تے نہیں تُسیں؟

نظام: میڈے مُرشد دی دین اے- ترس کرو- میں ایہدے باجھ بے وس ہاں-

ڈکیت: تے ایہدے ہوندیاں کیہڑا وس ای- اُرانہہ کر- اساں وی گِھنوں دُعا تیڈے مُرشد دی-

نظام: میڈی جان لے لؤ-

ڈکیت: بِیبا اساں جو کَھسنے آں ونڈ دینے آں لوڑ والیاں نوں- تیڈی کنبدی جان کیہ کرنی اے کِسے- (چُپ نیں نظام تے حبیب) چل رکھ ایہہ وی تے جان وی- گِھن ونج دِلی- دوالے ول کے بہہ اوتھے تے پھسا آئے گئے نوں-

نظام: میں اوس کم وچ نہیں

ڈکیت: سرکاری نوکری کرینائیں؟

نظام: گھروں پڑھ لِکھ کے دِلی آیا تے اوسے لئی ساں پر

ڈکیت: نہیں پئی مِلدی تاں دیوا دئیے کِسے دی کھوہ کے-

نظام: نہیں- ہُن مُرشد مِل گیائے-

ڈکیت: اچھا- ہا لوئی وچ ولھیٹیا اوہو ای اے- وکھال تاں سہی-

نظام: نہیں نہیں مِہر کرو-

ڈکیت: (ہسیائے) بھولیا- مُڑ ونج مُرشد کول- لوئی دھر آ تے مُرشد نوں لے اُتے تیرا کانبا لتھے-

نظام: تُساں کون او-

ڈکیت: ڈکیت ہور کون-

نظام: لگدے تے نہیں… سچ آہندے او- میڈے کول کُجھ نہیں-

ڈکیت: لَے! تیڈے کول تے اوہ اے جو باتشہاں کول ہوندائے

نظام: کیہ

ڈکیت: کانبا- ایہو ای اوہناں نوں تختاں تے بہالدائے- تینوں ایہہ بہال دیسی اوہناں دیاں سِراں تے-

(دُوروں سواری نیڑے ڈُھکی اے)

جا- آ گئے نی جانجی-

نظام: جے تہانوں مِلنا ہووے تاں کِتھے مِلے کوئی-

ڈکیت: آپ آن مِلساں جدوں تیڈے کول ہویا کُجھ-

(ڈکیت مُڑ گئے-)

حبیب: مُڑ چلیئے نظام-

نظام: کِتھے؟

حبیب: شیخ دے ڈیرے

نظام: نہیں حبیب- ہُن ایس ڈکیت نوں مِلن دی ٹوہ لگ گئی اے-

حبیب: ہوش ای؟ کیہ پیا آکھنا ایں-

(سواری آ گئی اے)

واج: دِلی بئی دِلی- آ جاؤ دِلی بئی دِلی دے پروہنے

(دوئے بہہ گئے نیں سواری ٹُری اے)

دُوجی جھاکی

(دِلی- نظام دا ڈیرا- کچے کوٹھے- اگے کچی کندھ والا ویڑھا- ویڑھے دا کُھلا بُوہا- بُھنجے صف تے حبیب بیٹھائے- سوچِیں پیا- اُٹھ کے کوٹھے دے بند بُوہے ول ہویائے- اجھک کے مُڑ بہن لگائے- باہرلے بُوہیوں امیر خُسرو اندر لنگھیائے- دوئے گلے مِلے نیں-)

خُسرو: سوچیں پئیاں ہوئیاں نیں اکھیاں حبیب تیریاں-

حبیب: شاعر جو ہوئیوں خُسرو- اکھاں ای پیا ٹوہنائیں- کدیں شاہاں دِیاں کدے فقیراں دِیاں-

خُسرو: اسیں کٹھے کھیڈے، کٹھے پڑھے- میں اوس دربار ٹُر گیا، تُوں ایس دربار آ گیوں- تینوں مِلن 

ایتھے آیاں تے ادھا ایس دربار دا ہو گیاں- اوتھوں دے فِکر ایدے آیاں لہہ ویندے نیں- تُوں تے پورا اتھائیں ہیں وت کاہدا فِکر اے تینوں-

حبیب: کل کوئی تیڈے جیہا آیائے سویرے-

خُسرو: کون

حبیب: کوئی سمجھ لے- امیر تُساں کِسے رنگ دے ہووو امیر تاں ہوندے ای او نا-

خُسرو: درباری ہا کوئی؟

حبیب: چھڈ اوہنوں تُوں اپنے مُرشد صاحب دی سُن-

خُسرو: سُنا، سُنا

حبیب: جو وی ہا اوہ تھیلی رکھ گیائے نذر دی- شاماں تائیں ونڈیج گئی اے- وچ میں آکھیائے اِک واریں- کوٹھے پکے کروا لیئے ساون لگدیاں تائیں- اکھے ونڈ تُوں ایہہ، جو کرسی ساون سو کرسی- راتیں ویکھی اے تھیلی تے اِک دینار وچ- کوئی آیا ای نہیں لین- سرگھی اُٹھدیاں ای پُچھدائے- دے چھڈیا سائی دینار راتیں- مکھے ایتھے آیا ای کوئی نہیں دیندا کیہنوں- اکھے ایتھوں باہر وی لوڑ والے کوئی نہیں رہ گئے دِلی وچ؟ اوس ویلے دی میڈے نال گل ناہس کیتی- نہ اندروں نِکلیائے-

خُسرو: اِک دینار نے تینوں کیہ کر دینا سی راتو راتیں-

حبیب: پچُھیں نہ اَولیاء اپنے نوں اندروں نِکلے تے-

خُسرو: آ اندر چل کے پچُھنے آں

حبیب: نہ امیر صاحب- تُساں ای جاؤ-

خُسرو: او چھڈ یار، آ تے سہی تُوں-

(دوئے اندر گئے نیں)

تیجی جھاکی

(اندر بُھنجے صف تے نظام بیٹھا پڑھدائے)

خُسرو: (ادب نال لِف سلام کے) اجازت اے حضور- (نظام سِر ہلایائے- دوئے اندر آئے نیں- خُسرو 

پیریں ہتھ لا کھلوتائے)

نظام: (حبیب نوں) اجے ہے اوہ کول؟

(حبیب تھیلی کڈھ بوجھیوں نظام دے اگے چھنڈیوس- اِک دینار ڈِگا اے- نظام دینار چا خُسرو نوں دِتائے-)

نظام: (خُسرو نوں) ایہنوں کوئی ضرورت مند نہیں لبھا دِلی ساری وچ-

حبیب: وڈی بُھل ہوئی اے میتھوں- ایہو جیہے لکھ پتی ضرورت منداں نال تے بھری پئی اے دِلی-

نظام: جیہدے کول لکھ ہوون اوہنوں اِک ہور دی لوڑ رہندی اے-

حبیب: شامیں مینوں فرما دیندوں میں راتیں ایہدی حویلی پُجا دیندا ایہہ اِک-

خُسرو: فقیر دیاں نصیباں وچ ہا آپ آ کے ایہناں ہتھاں توں لینا-

حبیب: سمجھ گیاں- فالتو جیہڑا اے نہ اِک اوہ کلا نہیں رہ سکدا- اوہنوں لکھاں ہوراں فالتواں دی لوڑ چمبڑ جاندی اے- بہہ تُوں امیر میں ویکھناں باہر کوئی ہور نہ آ گیا ہووے- (نِکل گیائے)

نظام: (ہسدائے) بہہ تُوں امیر-

خُسرو: (ہسدا بہہ گیائے- مُڑ ادب نال پیر چھوہ کے) صحیح فرمایائے تُساں- ہُن میرے جیہا امیر کوئی 

نہیں- سارے جہان دیاں موجود تے غیرموجود خزانیاں توں بھارا اے ایہہ حضور دا بخشیا اِک دینار-

نظام: کِسے ہتھ دی محنت- اوہدے کولوں کُھس کے دینار بن گئی- تے لکھاں والیاں دیاں تھیلیاں وچ وڑ گئی- اساں تے چارا لایا ایہہ پرت جاوے اُتھائیں جِتھوں آئی اے- پر ایہہ لُک بیٹھی رات تھیلی وچ- دِنے تیڈے بوجھے وچ جاون لئی- اگوں خبرے کِتھے جانائے ایہنے- ایہہ جو ہے اوہا ای اے- تیڈیاں درباری صفتاں ایہدا فالتو ہوون نہیں بدل دینا-

خُسرو: (ہَوکا) ہاہ- فالتو- دربار تے کھلوندے ای فالتواں سِر نیں- پر اُتھاں ایہہ گل مینوں یاد نہیں 

آوندی…

(ہَوکا) فالتو جِیون دا سواد- میں مُڑ اوہدے وچ لہہ جاناں- وت جدوں بے سوادی ہوندی اے ایتھے آ ویناں- ایہہ دوہر مُک نہیں سکدی؟

نظام: شاعری دا سواد نہیں مُکیندا ایہنوں؟

خُسرو: شاعری آپ فالتو لگن لگ پوندی اے اوس ویلے-

حبیب: (اندر جھات کے) اِک سویر دی آئی بیٹھی اے- اندر گھل دیانس؟

خُسرو: (پیریں ہتھ لا اُٹھیائے) مینوں اجازت دیو حضور- جتنا سچ جُڑیا اے- اج جوگا بہوں اے- اگوں 

جیویں نصیب-

نظام: سچ ورتن وچ نہ آوے تاں اوہ وی فالتو تھی ویندائے-

(خُسرو سِر نِوا کے حبیب نال نِکل گیائے- اِک جنی مُونہہ کجدی اندر وڑی اے)

نظام: بیٹھو بی بی- کیویں آئے ہو-

جنی: (مُونہوں پلہ لاہ کھلوتی اے)- لیا، لوئی-

نظام: کیہڑی؟

جنی: جیہڑی میں کھسی نہ تیڈے کنوں- بخش دِتی تینوں-

نظام: (اُٹھ کے) تُوں؟ اوہ؟

جنی: (ہس کے) تُوں- اوہ-

نظام: اوہ ویس ہا کہ ایہہ ویس اے؟

جنی: ساڈا شوہ ہے لُٹ- سو جیہنیں ویسیں شوہ مِلے سوئیو ویس کری- سُنیا ہوسی تُوں ایہہ فرید دا آکھیا- (ٹہلدی اے)-

نظام: میڈے شیخ دا؟ اوہ تاں فارسی وچ ای لکھدے آہے-

جنی: تیڈے جیہیاں لئی- اساں جیہیاں نال دیسی بولی وچ ای دِل دِیاں کریندا اے اوہ-

نظام: (اپنے آپ نال) لُٹ تے شیخ فرید الدین، کیہ پئے آکھدے او-

جنی: کیوں؟ اوہ تے کم ای لُٹ دا کریندا اے-

فریدا میں نوں مُنج کر، نِکی کر کر کُٹ

بھرے خزانے رب دے جو بھاوے سو لُٹ

نظام: میں نوں مُنج کر…؟

جنی: اوہنوں رسّا نہیں چاہیدا لُٹن کان؟ سو آپ وان وٹدا ای اپنی مُنج، تے رسّا بن کے لمکدا ای ڈھٹھیاں کُھوہاں وچ- اسماناں تے چاڑھیاں ہوئیاں نیں کندھاں جیہڑیاں اوہ ٹپدا ای- کِتھے کِتھے دبی بیٹھی اے دُنیا خزانے رب دے-

نظام: اجودھن مِلے او تُساں شیخ نوں؟

جنی: میں کیہ کرن جانا ہئی اجودھن- اوہدے کول تے آہا ای کُجھ نہ- جو دِنے آیا اوہ شام تائیں ونڈیج گیا- رات ویہلا ہو کے آؤندا اے اوہ مینوں مِلن- تھیلیاں ساڑ کے-

نظام: کِتھاں؟

جنی: لاکھی جنگل-

نظام: اُتھاں ڈیرا اے تُساڈا؟

جنی: ساڈے سلسلے وچ ڈیرے داری نہیں ہوندی-

نظام: کیہڑا سلسلہ؟

جنی: اجے تائیں پتہ نہیں لگا تینوں؟ سلسلۂ ڈکیتیہ لگاتارِیہ-

نظام: (اپنے آپ نال) سِل… سِلا… اے… ڈکے تِہ… آ-

جنی: (ہسی اے) لگا… تاری… آ… چھیتی سِکھ ویسیں تُوں الف بے

نظام: مینوں اپنا ناں تے دس چھوڑو-

جنی: تیڈے کول نڑینویں ناں نیں، جیہناں دا وِرد کمانائے دینہہ رات- ہور اِک کیہ کرنا ای فالتو-

نظام: (ہس کے) اساں شہراں دے وسنیک- ناں دے بندے- شہراں وچ بندے بندیاں نوں نہیں مِلدے- ناں ناواں نوں مِلدے نیں- پر ساڈے جیہاں لئی بے ناں تھیون دا راہ وی ناں وِچوں ای نِکلدائے… تہاڈا ناں… شاید… تہاڈا ناں…

جنی: ڈکیتاں دے ناں نہیں ہوندے

نظام: (ہس کے) اساں شہراں والے رکھ لینے آں اوہناں دے وی

جنی: تھانے دین لئی- رکھ لے میڈا وی-

نظام: دسو-

جنی: رجنی-

نظام: رجنی؟ رات؟

جنی: رات ای ہوئی اساڈی- دینہہ تے تہاڈیاں خُسرواں دے جپھے وچ اے-

نظام: مِلے او تُسیں اوہنوں؟

جنی: کیہنوں؟

(حبیب اندر آیا اے- گھنی چِنتا وچ)

نظام: خیر اے حبیب؟

حبیب: بہوں ماڑی گل ہوئی اے- خُسرو دی جُتی چا کھڑی اے کِسے باہروں- میڈی پا کے گیائے سواری اپنی تائیں-

نظام: غم نہ کر یار- جُتیاں تے مسِیتوں وی چا کھڑدے نیں اگلے-

حبیب: ایہو تے غم اے- مسیت ای نہ بنا بہن نا اگلے تیڈے ڈیرے نوں- (ٹُر گیائے)

نظام: رجنی- رانجھنی- رنگ کرن والی- للارن- کدوں دا تیڈا راہ پیا تکناں-

جنی: ڈکیتا رنگ کر دیاں تینوں کالا، مینوں تے اوہا ای آوندا ای کرنا-

نظام: جو کرنا ای کر دے-

(جنی خُسرو دی جُتی چادروں کڈھ اگے دھرِیس)

جنی: دو ہیرے جڑے نی وچ- کڈھ کے بھن تے بھور دے گلی وچ- جُتی حبیب نوں پھڑا- اوہدی موڑ آوے تے اپنی لے آوے-

نظام: نہیں- تُوں ای رکھ کول- ایویں ہور کھلارا بنسی-

جنی: بس؟ جُتی چور دا یار تے بنن جوگا نہ ہوئیوں، ڈکیت کیویں بنسیں-

نظام: تُساں کیویں بنے رجنی؟

جنی: بنی کدوں، جماندرُو ہاں-

نظام: ماپے تہاڈے…

جنی: ڈکیتاں دے ماپے نہیں ہوندے- کوئی وڈھیا گیا کندھ کِلّے پِچھے- رن اوہدی بال گِھن کے جنگل جا وڑی- جیہڑے صدیاں توں اوتھے بیٹھے نیں اوہناں وچ رل بیعت ہوئی- جنگل وچ کوئی کِسے اِک دا ماں پیو بھین بھرا دِھی پُتر نہیں- سارے اِک مخلوق ہاں، رُکھ پشُو وی- اِک جُون ہاں- اِک دُوجے نوں جِیون دان کرینے ہاں- وسا نا اپنے شہر وچ ساڈا جنگل-

(نظام آلیوں لوئی کڈھ کے اگے دھریوس)

جنی: ایہہ داج اے میڈا؟

نظام: تُوں آکھیا- جا مُرشد کول- دھر آ لوئی- تے اوہنوں لے اُتے تیڈا کانبا لتھے- اج لہہ گیائے کانبا میڈا-

جنی: رکھ ایہنوں- ادھ مانہہ تے بھگل بانہہ- اگوں پوہ چڑھے تے کِسے کنبدے دے موڈھیاں تے چا دھریں-

(ٹُری اے- نظام اکھاں بند کیتیاں نیں- جنی ہولی ہولی نِکل گئی اے- اوہنوں تکدی-)